Hạ canxi máu là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử trí

Canxi là khoáng chất có vai trò quan trọng đối với hoạt động của hệ thần kinh, cơ, tim và quá trình duy trì cấu trúc xương. Phần lớn canxi trong cơ thể được dự trữ ở xương, nhưng một lượng nhỏ lưu hành trong máu lại có ý nghĩa rất lớn đối với nhiều chức năng sống. Khi nồng độ canxi trong máu giảm xuống dưới mức bình thường, cơ thể có thể xuất hiện tình trạng hạ canxi máu. Tùy mức độ và tốc độ giảm canxi, người bệnh có thể không có triệu chứng hoặc gặp các biểu hiện như tê quanh miệng, chuột rút, co thắt cơ, thậm chí co giật hoặc rối loạn nhịp tim trong trường hợp nặng.

Vậy hạ canxi máu là gì, nguyên nhân do đâu, có nguy hiểm không và cần xử trí như thế nào? Hãy cùng Mediphar USA tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Hạ canxi máu là gì?

Hạ canxi máu là tình trạng lượng canxi lưu hành trong máu thấp hơn mức bình thường. Theo Merck Manual Professional, tình trạng này có thể được xác định khi canxi toàn phần trong máu dưới khoảng 8,8 mg/dL (2,20 mmol/L) hoặc canxi ion hóa dưới khoảng 4,7 mg/dL (1,17 mmol/L).

Canxi trong máu có vai trò quan trọng đối với hoạt động của hệ thần kinh, cơ và tim. Khi nồng độ canxi giảm, cơ thể có thể xuất hiện các biểu hiện như tê quanh miệng, tê tay chân, chuột rút hoặc co cơ; nếu giảm nhiều hơn, triệu chứng có thể nghiêm trọng hơn.

Hạ canxi máu có thể xảy ra trong thời gian ngắn hoặc kéo dài mạn tính, tùy thuộc vào nguyên nhân. Tình trạng này cũng có thể ở mức nhẹ, không gây biểu hiện rõ ràng, hoặc tiến triển nặng và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan.

Một điểm cần lưu ý là hạ canxi máu không đơn giản đồng nghĩa với việc thiếu canxi. Nồng độ canxi trong máu được điều hòa bởi nhiều yếu tố, đặc biệt là hormone tuyến cận giáp, vitamin D, chức năng thận và khả năng hấp thu tại đường tiêu hóa. Vì vậy, việc chỉ tăng lượng canxi trong khẩu phần chưa chắc đã giải quyết được nguyên nhân.

Nguyên nhân gây hạ canxi máu

Cơ thể duy trì nồng độ canxi máu thông qua sự phối hợp giữa tuyến cận giáp, vitamin D, thận, đường tiêu hóa và xương. Khi một trong các cơ chế này bị rối loạn, nồng độ canxi trong máu có thể giảm. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

Suy tuyến cận giáp

Tuyến cận giáp sản xuất hormone PTH, có vai trò quan trọng trong điều hòa nồng độ canxi máu. Khi cơ thể không sản xuất đủ PTH, lượng canxi trong máu có thể giảm. Suy tuyến cận giáp có thể xuất hiện sau phẫu thuật tuyến giáp hoặc tuyến cận giáp, do bệnh tự miễn hoặc một số rối loạn di truyền.

Thiếu vitamin D

Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi từ đường tiêu hóa. Khi lượng vitamin D không đủ, khả năng hấp thu canxi giảm và có thể góp phần gây hạ canxi máu. Thiếu vitamin D có thể liên quan đến chế độ ăn không đáp ứng nhu cầu, ít tiếp xúc với ánh nắng hoặc một số tình trạng ảnh hưởng đến chuyển hóa vitamin D.

Khi nghi ngờ hạ canxi máu, nên đi khám và kiểm tra để xác định nguyên nhân trước khi tự bổ sung canxi.

Bệnh thận

Thận đóng vai trò quan trọng trong việc hoạt hóa vitamin D và duy trì cân bằng canxi – phospho. Ở người suy giảm chức năng thận, phospho có thể tăng trong máu đồng thời khả năng tạo vitamin D dạng hoạt động giảm, từ đó ảnh hưởng đến nồng độ canxi.

Thiếu magie

Magie có liên quan mật thiết đến quá trình sản xuất và hoạt động của PTH. Khi magie giảm đáng kể, tuyến cận giáp có thể không sản xuất đủ PTH hoặc hormone hoạt động kém hiệu quả, dẫn đến giảm canxi máu.

Khả năng hấp thu canxi suy giảm

Một số bệnh lý đường tiêu hóa hoặc tình trạng kém hấp thu có thể làm giảm lượng canxi cơ thể hấp thu từ thức ăn. Nếu kéo dài, điều này có thể góp phần làm rối loạn cân bằng canxi.

Một số loại thuốc

Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến nồng độ hoặc chuyển hóa canxi, chẳng hạn bisphosphonate, calcitonin, một số corticosteroid và các thuốc khác. Nếu phát hiện hạ canxi máu trong thời gian dùng thuốc, không nên tự ý ngưng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá. Ngoài ra, hạ canxi máu còn có thể gặp trong viêm tụy cấp, một số rối loạn di truyền hoặc những tình trạng bệnh lý khác.

Dấu hiệu hạ canxi máu

Biểu hiện của hạ canxi máu phụ thuộc vào mức độ giảm canxi, tốc độ giảm và thời gian kéo dài. Một người có mức canxi giảm nhẹ có thể hoàn toàn không có triệu chứng và chỉ phát hiện tình cờ khi xét nghiệm máu.

Chuột rút, co cơ hoặc tê bì tay chân có thể xuất hiện khi nồng độ canxi trong máu giảm.

Khi tình trạng rõ hơn, người bệnh có thể gặp:

Chuột rút, đặc biệt ở vùng lưng và chân.
Tê hoặc châm chích quanh môi, lưỡi.
Tê ở đầu ngón tay hoặc ngón chân.
Đau mỏi cơ.
Co thắt hoặc cứng cơ.
Cảm giác kiến bò ở tay, chân.

Nếu hạ canxi kéo dài, một số biểu hiện khác có thể xuất hiện như:

Da khô, bong vảy.
Móng giòn, dễ gãy.
Tóc trở nên thô hơn.
Khó tập trung hoặc suy giảm trí nhớ.
Dễ cáu gắt, bồn chồn hoặc thay đổi tâm trạng.

Trong trường hợp nặng, hạ canxi máu có thể gây:

Co cứng và co thắt cơ mạnh.
Co thắt thanh quản gây khó thở.
Co giật.
Rối loạn nhịp tim.
Rối loạn ý thức hoặc các biểu hiện thần kinh nghiêm trọng.

Hạ canxi máu có nguy hiểm không?

Hạ canxi máu có thể từ nhẹ đến nghiêm trọng. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nồng độ canxi giảm đến đâu, giảm nhanh hay chậm và nguyên nhân gây ra tình trạng này.

Ở mức nhẹ, đặc biệt khi diễn tiến chậm, người bệnh có thể không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào. Ngược lại, nếu canxi giảm nhanh hoặc xuống mức rất thấp, hoạt động của hệ thần kinh và cơ có thể bị ảnh hưởng rõ rệt.

Canxi tham gia vào quá trình dẫn truyền thần kinh và co cơ. Vì vậy, hạ canxi nặng có thể gây tetany, co thắt thanh quản hoặc co giật. Đồng thời, canxi cũng liên quan đến hoạt động điện học của tim nên rối loạn nồng độ canxi có thể dẫn đến bất thường nhịp tim; trường hợp nghiêm trọng còn có thể ảnh hưởng chức năng tim.

Hạ canxi máu kéo dài cũng không nên xem nhẹ. Nếu nguyên nhân nằm ở suy tuyến cận giáp, bệnh thận, thiếu vitamin D hoặc một bệnh lý nền khác, việc chỉ uống thêm canxi mà không điều trị nguyên nhân có thể khiến tình trạng tiếp tục tái diễn. Do đó, người có kết quả xét nghiệm canxi thấp hoặc có các biểu hiện nghi ngờ kéo dài nên được đánh giá y tế thay vì tự bổ sung canxi liều cao.

Ở người trưởng thành, việc bổ sung canxi cần cân đối giữa lượng canxi từ thực phẩm và sản phẩm bổ sung, đồng thời lưu ý đến vitamin D, chế độ vận động và tình trạng sức khỏe. Xem thêm hướng dẫn cách bổ sung canxi cho người lớn để hiểu rõ hơn về cách bổ sung phù hợp.

Chế độ ăn và cách bổ sung canxi hỗ trợ

Duy trì khẩu phần cung cấp đủ canxi có ý nghĩa đối với sức khỏe xương và cân bằng dinh dưỡng nói chung. Tuy nhiên, chế độ ăn không thể thay thế điều trị y tế khi hạ canxi máu xuất phát từ bệnh lý.

Sữa, chế phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ và rau xanh là những nguồn thực phẩm cung cấp canxi cho cơ thể.

Một số thực phẩm cung cấp canxi có thể bổ sung vào khẩu phần gồm:

Sữa, sữa chua và phô mai.
Cá nhỏ có thể ăn cả xương.

Bên cạnh sữa, cá nhỏ ăn cả xương hay các sản phẩm từ đậu nành, một số loại trái cây cũng có thể góp phần bổ sung canxi và các vi chất cần thiết trong khẩu phần hằng ngày. Bạn có thể tham khảo thêm các loại trái cây giàu canxi để đa dạng nguồn thực phẩm trong chế độ ăn.

Đậu phụ và một số sản phẩm từ đậu nành.
Rau xanh phù hợp.
Các loại thực phẩm được tăng cường canxi.

Bên cạnh canxi, cơ thể cũng cần đủ vitamin D để hấp thu canxi hiệu quả tại đường tiêu hóa. Do đó, chế độ ăn cần đảm bảo sự cân đối giữa nhiều dưỡng chất thay vì chỉ tập trung vào riêng canxi.

Ngoài tăng cường các thực phẩm giàu canxi trong khẩu phần hằng ngày, một số người có nhu cầu cao hơn hoặc chế độ ăn chưa đáp ứng đủ có thể cân nhắc sử dụng sản phẩm bổ sung canxi phù hợp.

Calci Nano K2 Bone của Mediphar USA là sản phẩm dạng viên nén bao phim, được thiết kế nhằm bổ sung canxi kết hợp cùng các dưỡng chất hỗ trợ sức khỏe xương. Sản phẩm có công thức gồm:

Nano calci carbonat 500 mg, tương đương 200 mg canxi
Magnesi 100 mg
Vitamin K2 (MK7) 25 mcg
Vitamin D3 80 IU

Calci Nano K2 Bone hỗ trợ tăng chiều cao, phòng ngừa loãng xương — Calci Nano K2 Bone phù hợp với người hạ canxi huyết, chuột rút, tê bì chân tay do thiếu canxi.

Sự kết hợp này giúp bổ sung canxi, vitamin K2 – MK7 và vitamin D3, hỗ trợ xương răng chắc khỏe, đồng thời giúp giảm nguy cơ còi xương ở trẻ và giảm nguy cơ loãng xương ở người lớn.

Sản phẩm phù hợp với:

Trẻ còi xương hoặc thanh thiếu niên đang trong giai đoạn phát triển chiều cao có nhu cầu canxi tăng.
Phụ nữ chuẩn bị mang thai, đang mang thai, cho con bú hoặc trong giai đoạn tiền mãn kinh cần bổ sung canxi do chế độ ăn thiếu hụt.
Người cao tuổi có nguy cơ loãng xương.
Người hạ canxi huyết, chuột rút, tê bì chân tay do thiếu canxi.

Cách dùng tham khảo:

Trẻ từ 5–12 tuổi: ngày 1 lần, mỗi lần 1 viên.
Trẻ trên 12 tuổi và người lớn: ngày 2 lần, mỗi lần 1–2 viên.

Lưu ý: Không sử dụng cho người bị sỏi thận, tăng canxi huyết, tăng canxi niệu hoặc rối loạn chuyển hóa canxi niệu. Sản phẩm là thực phẩm bảo vệ sức khỏe, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

>>> Xem thêm thông tin sản phẩm tại đây: Calci Nano K2 Bone

Người có nhu cầu sử dụng sản phẩm bổ sung canxi nên chú ý:

Không dùng vượt quá liều được hướng dẫn.
Xem xét lượng canxi đã có trong chế độ ăn.
Không tự kết hợp nhiều sản phẩm chứa canxi.
Kiểm tra các thuốc đang sử dụng vì canxi có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu của một số thuốc.
Người có bệnh thận hoặc tiền sử sỏi thận nên tham khảo nhân viên y tế trước khi bổ sung.

Một số người e ngại việc sử dụng sản phẩm bổ sung canxi có thể gây nóng trong hoặc khó chịu đường tiêu hóa. Thực tế, tình trạng này còn phụ thuộc vào loại canxi, liều dùng, lượng nước uống và cơ địa từng người. Bạn có thể tìm hiểu thêm tại bài viết uống canxi có nóng không

Lời kết

Hạ canxi máu là tình trạng nồng độ canxi trong máu thấp hơn mức bình thường. Nguyên nhân không chỉ đến từ chế độ ăn thiếu canxi mà còn có thể liên quan đến suy tuyến cận giáp, thiếu vitamin D, bệnh thận, thiếu magie, kém hấp thu hoặc một số loại thuốc.

Hạ canxi nhẹ có thể không gây triệu chứng, nhưng khi nồng độ canxi giảm mạnh, người bệnh có thể gặp tê quanh môi, co thắt cơ, tetany, co giật hoặc rối loạn nhịp tim. Vì vậy, khi có dấu hiệu nghi ngờ hoặc kết quả xét nghiệm bất thường, cần xác định nguyên nhân trước khi bổ sung canxi. Việc duy trì chế độ ăn cung cấp đủ canxi và vitamin D có ý nghĩa đối với sức khỏe nói chung, nhưng không nên xem việc uống thêm canxi là giải pháp cho mọi trường hợp hạ canxi máu. Điều trị phù hợp cần dựa trên mức độ và nguyên nhân cụ thể của từng người.

Tài liệu tham khảo